U bent hier

Project: Perceptie en presentatie

Ger van Elk, 'Study for: who's afraid of red, yellow and blue', 1987

Ger van Elk, 'Study for: who's afraid of red, yellow and blue', 1987, polyurethaanverf, vernis op kleurenfoto, Van Abbe Museum, Eindhoven

Veroudering, gebruik en beschadiging van objecten − maar ook restauratiebeslissingen en eventuele behandelingen − leiden meestal tot verandering van hun uiterlijk, al dan niet met verlies aan materialiteit en waarde. Synthetische materialen, vooral kleurstoffen en moderne verven, bepalen het uiterlijk van veel erfgoed uit de moderne tijd, zoals foto’s en objecten van textiel en plastic. Veel van die kleurstoffen verkleuren binnen tientallen jaren. Bij voorwerpen met meer kleuren en/of onderdelen en mixed-mediakunst is dit in het bijzonder problematisch: de ene kleurstof verandert veel sneller dan de andere, met als gevolg een sterke wijziging in de kleurverhoudingen. Voorbeelden van dit fenomeen zijn:

  • Schilderijen
  • Kledingstukken, (wand)tapijten, meubelstoffen met meer kleuren en soorten van textiel
  • Kleurenfoto’s en andere soorten foto’s
  • Mixed-mediaobjecten, zoals collages of werk van Ger van Elk (verf op foto)
  • Overige verkleurde driedimensionale objecten, gemaakt van o.a. plastic of gekleurd hout

Problematiek

Of je actief mag restaureren door retouchering, in het meest extreme geval door vervanging, is een vraag voor de restauratiepraktijk die vooral geldt voor objecten uit de moderne tijd. Sinds kleurstoffen industrieel vervaardigd konden worden, was het mogelijk om objecten van veel meer en veel goedkopere kleuren  te voorzien dan voorheen. Deze nieuwe kleurstoffen waren zeker niet altijd stabiel, met als gevolg ontkleuring of verkleuring en een veranderd uiterlijk. In combinatie met restauratiebehandelingen kan in het geval van foto’s de leesbaarheid zodanig verminderen dat de informatie daarop beschadigd of in het ergste geval vernietigd wordt. Plastics vormen eveneens een speciaal probleem, omdat veel objecten deels of volledig lichtdoorlatend of transparant zijn.

Perceptie

Bij discussies over de behandeling en het tentoonstellen van zulke objecten speelt bovendien de perceptie een belangrijke rol: hoe kijken professionals met een verschillende achtergrond of toeschouwers tegen de veranderingen aan?

Presentatie

In verband met het tentoonstellen van genoemde objecten spelen vragen als:

  • Mag je een object tentoonstellen waarbij de kleurverhouding sterk is veranderd, en zo ja, hoe?
  • Mag je dergelijke objecten behandelen en zo ja, hoe?
  • In hoeverre bepaalt onze waarneming en perceptie de antwoorden op de eerste twee vragen?

De uitdaging in dit project is om methoden te ontwikkelen voor virtuele retouchering en andere presentatietechnieken van ontkleurde en verkleurde erfgoedobjecten, die niet alleen technisch haalbaar zijn, maar ook beantwoorden aan de eisen voor het tentoonstellen: een toevoeging vormen voor de beleving en niet schadelijk zijn voor de objecten.

Doelen

  • Een bijdrage leveren aan methoden die via virtuele media erfgoedobjecten beter leesbaar en beter toegankelijk maken.
  • Het (museale) erfgoedveld bewustmaken van de rol van perceptie in de waardering van objecten, het maken van restauratiebeslissingen en de beoordeling van de eigen professie.

Deze doelen bereiken we door middel van case studies en verschillende vormen van dialoog en discussie, waaronder het Socratisch gesprek. In dat opzicht is het project niet alleen gericht op de ontwikkeling van techniek en het bieden van praktische oplossingen, maar gaat het ook om een studie naar de perceptie van verschillende museale beroepsgroepen en het geïnteresseerde publiek.
Verwante projecten binnen het onderzoeksprogramma Erfgoed van de Moderne Tijd zijn Plastics en REVIGO.

Resultaten


1. Ontwikkeling van een methodiek voor het gebruik van gekleurd licht om gehele of delen van objecten virtueel te retoucheren, met o.a. de volgende case studies:

  • werken van Ger van Elk (met RCE Collectie)
  • werken van Vincent van Gogh (bijv. De Oude Arlèsienne, De Slaapkamer) en Emile Bernard (met Van Gogh Museum)
  • 3D-objecten inclusief kostuums (met Rijksmuseum)
  • ruwheid, identificatie en perceptie van verschillende fotoprocedés (met UvA)
  • werken van Robert Rauschenberg

2. Ontwikkeling van een richtlijn voor het tentoonstellen van verkleurd objecten, o.m. gebaseerd op literatuurstudie en de resultaten van 1.

3. Instrumentarium voor onderzoek naar perceptie en ethiek m.b.t. verandering in kleurverhoudingen, uitgewerkt in perceptietests en workshops, Socratische dialoog, toepassing van de waarderingsmethodiek.

RCE-medewerkers

Bill Wei (projectleider): RCE Amsterdam
IJsbrand Hummelen: RCE Amsterdam
Daphne Nieuwenhuisje: RCE Rijswijk
Sylvia van Schaik: RCE Rijswijk

Externe medewerkers

Ella Hendriks, Jolein van Kregten (Van Gogh Museum)
Sanneke Stigter, Clara von Waldthausen (Universiteit van Amsterdam)