U bent hier

Project: Muurschilderingen goed behouden

Muurschildering uit 1936, St. Lucia Parochie, Ravenstein (detail)

Jos ten Horn i.s.m. Piet Koppens, Benedicite omnia opera Domini Domino, 1936, muurschildering, St. Lucia Parochie, St. Luciastraat, Ravenstein, techniek onbekend. Foto © RCE Beeldbank, 1994.

Leren van restauratieve ingrepen aan muurschilderingen uit de moderne tijd

Het maakproces van muurschilderingen uit de moderne tijd ligt historisch gezien nog niet zo ver achter ons, toch is er vaak sprake van sterke achteruitgang in conditie. Dit heeft meerdere redenen. Verfverlies en andere natuurlijke degradatieprocessen komen veelvuldig voor. We zien echter ook veel voorbeelden van desastreuze schade als gevolg van overschilderingen en andere ingrepen.
 
Om dit probleem aan te kunnen pakken, missen we een aantal belangrijke voorwaarden. Een overzicht van interieurschilderingen van de moderne tijd met hun restauratiegeschiedenis ontbreekt, evenals een overzicht van toegepaste materialen waarmee zij oorspronkelijk geschilderd en later gerestaureerd zijn. Bovendien kennen we in Nederland geen opleiding voor de restauratie van muurschilderingen net zomin als de bijbehorende beroepsgroep van muurschilderingen restauratoren of helder vastgelegde kwaliteitseisen die aan het werk gesteld kunnen worden. Daarnaast is er binnen het gedecentraliseerde stelsel geen kennis om de instandhouding van de schilderingen te garanderen, of een infrastructuur om de kennis te verzamelen en te delen. Eigenaren beseffen niet altijd dat het om vergunningplichtige werkzaamheden gaat. Gemeenten hebben geen specialistische kennis in huis om de instandhouding in goede banen te leiden.
 
De uitdaging is a) om meer inzicht te krijgen in de voorraad moderne interieurschilderingen in Rijksmonumenten en de gevolgen van restauraties op hun toestand en waarde(ring) en b) de kennisinfrastructuur zodanig te verbeteren dat de uitvoering van restauraties in de toekomst op verantwoorde wijze kan plaatsvinden.
 

Doelstellingen

  • Het project wil op basis van enkele representatieve casussen van muurschilderingen in Rijksmonumenten uit de moderne tijd overzicht bieden in de problematiek van natuurlijk verval, overschilderingen en toegepaste restauratiematerialen, en deze gegevens duurzaam toegankelijk op te slaan. Hoe zijn de schilderingen gemaakt? Hoe zagen de schilderingen eruit? Wat is er daarna gebeurd, welke afwegingen zijn gemaakt? Wie was bij de (restauratie)ingrepen betrokken? Met een evaluatie van de kwaliteit van de restauratie en van de gebruikte restauratiematerialen.
  • Daarnaast wil het project de kwaliteit van restauraties aan interieurschilderingen verhogen door het bewustzijn voor het probleem te vergroten, zowel binnen als buiten de RCE, ingrepen beter te documenteren, heldere kwaliteitseisen in een handreiking te formuleren en de kennisinfrastructuur te verbeteren in overleg met betrokken partijen.

Resultaten

  • Een tiental dossiers over muurschilderingen in Rijksmonumenten van de moderne tijd, opgeslagen in een toegankelijk documentatiesysteem. Deze collectie case studies dient als onderzoeksmateriaal voor de andere projectonderdelen.
  • Een lijst van moderne schilders- en restauratiematerialen en hun toepassingen, opgeslagen in een toegankelijk documentatiesysteem.
  • Een netwerk en kennisinfrastructuur vormgegeven door een reeks expert meetings en masterclasses.
  • Een handreiking met kwaliteitseisen, onderdeel van de technische brochure reeks van de Rijksdienst.

RCE medewerkers

Bernice Crijns (projectleider) b.crijns@cultureelerfgoed.nl
Rutger Morelissen, Ysbrand Hummelen, Simone Vermaat, Leon Bok, Mieke van Bers, Renate Pekaar, Ben Kooij
 

Externe medewerkers

Rob Crèveceour, Saskia Smulders, Willianne van der Sar, Angelique Friedrichs, Karin van der Lem, Myriam Lewis

Samenwerkingspartners

Restauratoren Nederland
Universiteit van Amsterdam Opleiding Conservering & Restauratie