U bent hier

want kunst in Dijkzigt (4)

dinsdag 16 mei 2017 - 14:01
de fresco voorzien van lijm en facing (twee lagen steundoek)

de fresco voorzien van lijm en facing (twee lagen steundoek)

<<< vorige blog want kunst Dijkzigt (3)

Bron: @-brief kunst- & stadswerk 2017 nr. 4

Strappiamo

laten we strippen...

Wat Italianen en Nederlanders ook met strippen mogen bedoelen, met het Italiaanse strappare wordt áfstrippen bedoeld, bijvoorbeeld van frescoschilderingen. En daarin zijn zij nog steeds bedreven, al neemt de kennis en praktijk met de jaren af. Annelies Toebes is daarin gespecialiseerd. En legt de strappo-techniek aan de hand van haar kennis & ervaring kort & krachtig uit.

“In Italië wordt nog geweten hoe je fresco’s kunt redden en herstellen door ze van hun oorspronkelijke -vaak vervallen- stuc-ondergrond los te weken, af te strippen, te herstellen en weer op een andere ondergrond op te plakken. Want dat is wat strappare is  Ik laat even buiten beschouwing dat strappo niet voor alle verfsoorten en ondergonden is weggelegd. Pas nadat de toepasbaarheid proefondervindelijk is vastgesteld komt strappare kort gezegd op de volgende handelingen neer.

Allereerst wordt de oppervlakte schoongemaakt om daarna met een warme lijmsoort ingesmeerd en beplakt te worden met een lap textiel, die facing genoemd wordt en die –zoals we zullen zien – de tijdelijke drager van de schildering wordt (foto 1). Vaak wordt hierop nog een tweede doek geplakt. Dit om voldoende hechting met de verf en ondergrond en de grip tijdens het strippen te krijgen. We laten de doeklagen op de schildering een poosje drogen. In een hoek beginnend strippen we nu de facing voorzichtig van de wand. Die neemt niet alleen de verflaag mee maar ook de kalk waarmee die verf zich verbonden heeft. Stel wat je afstript voor als een dunne laag gipsverband: een matig buigzaam stuk textiel dat zich gedraagt als dun karton en dat een korrelig laagje stuc draagt waarin de schildering verborgen is ingepakt (foto 2). De meegekomen stuc aan de achterkant van de facing zal een korrelig oppervlak hebben (foto 2). Dat oppervlak wordt nu zo dun en glad als mogelijk gemaakt en met een fixeer behandeld. Daarna wordt die gefixeerde achterkant op zijn beurt beplakt met een doeklaag, de blijvende drager. Stel je voor: wat nu op tafel ligt te drogen is van boven naar beneden: de definitieve drager die straks op de ontvangende wand geplakt gaat worden, de kalklaag en schildering, en daarop de facing die we het eerste plakten. Dit pakket lappen stijf-buigzame stof worden nu omgekeerd om de facing heel voorzichtig af te weken. Hoe en waarmee dat gaat zou ik een dauwdeken noemen: onder plastic pappen en nathouden tot het doek van de schildering los laat. Je hebt nu over: de schildering op kalkmortel op de defintieve drager (foto 3).

Dit is nu het ‘pakket’ dat heel secuur in stroken blijvend op de ontvangende wand wordt geplakt. Ziehier het strappo-recept. Als je het mij vraagt: zo zouden de originele schilderingen van de ene naar de andere wand getransplanteerd kunnen worden.”

1...2...3... strappiamo!

Transplantatie moet mensen in een ziekenhuis aanspreken. Strappiano betekent “laten we strippen”. Laten we dat hier dus doen.

 

Waarom strippen?

  • Om de wandschilderingen voor hun gewisse ondergang te redden. En om ze weder op te bouwen
  • Om als ziekenhuis niet als sloper te boek te staan maar als transplatateur van ons culturele erfgoed
  • In Nederland de strappo-techniek te onderzoeken en in de praktijk te brengen
  • Spraakmakend met bestaande kunst om te gaan en Rotterdammers “hun” schilderingen terug te geven

 

Welke hobbels te nemen?

Onderzoek en proefneming

Laboratoriumonderzoek moet uitwijzen of de gebruikte verfsoort geschikt is voor de strappo. Zo levert olie in de verf een probleem op. Dit laboratoriumonderzoek is door Marjan bij de RCE uitgezet, zie @-brief#2. Om vóóraf de zekerste zekerheid te bieden wil Annelies een proef uitvoeren. En die beoordelen. Als die tegenvalt –denk aan achterblijvende verf, kleurverlies etc.- ja, dan is dat helaas einde oefening. Maar we weten nu dat dat een doemscenario is waar we niet vanuit hoeven te gaan.

Tenslotte gaat prof. dr. Klaas Jan van den Berg van de RCE monsters uit mijn meer dan 30 jaar oude potjes ETA op samenstelling onderzoeken. We namen in @-brief#2 immers aan dat de schilderingen daarmee zijn gemaakt.

 Zoeken en vinden van ontvangende wanden

Voor één schildering (met voorkeur voor die van Van Roode) heeft de Erasmus Universiteit al een optie, de ontvankelijkheid van de ontvangende wand moet nog worden onderzocht.

Wat is toepasselijker om de schildering van Henkes naar de kinderen van het Sophia ziekenhuis te tranplanteren? Een fotomonatage is behelpen, maar geeft wel een indruk hoe de holle ingangswand zich als draagwand voor die kindvriendelijke schildering aandient. Ik bedoel: de plaats, maten en ondergond kloppen, de lichtinval van boven kan niet beter. Blijven de schilderingen van van Reede en Franse. Gerard van de Berg van Heemschut: “Als vaststaat dat de schilderingen op deze wijze getransplanteerd kunnen worden vinden we zeker een project met een ontvangende wand”

Puntjes op de 'i'

Mag ik me hierna beperken tot wat puntjes op de i? En aan de lezer overlaten om daarbij een tijdspad te bedenken, en begrijpt dat hier haast geboden is?

  • Enthousiasmeren EMC
    • Medewerking kunstcommissie en Raad van Bestuur
  • Zoeken en vinden van geld en opdrachtgevers
    • Kostenbegroting op basis van specialismen
  • Organisatie uitvoering
    • Planning, aannemers, uitvoerders, directie, opslag etc.
    • studieproject UvA inplannen
    • Documentaire begeleiding
  ... wordt dankzij nieuwe input van vele vervolgd.  >>> volgende blog want kunst Dijkzigt (5)

Reacties