U bent hier

want kunst in Dijkzigt (1)

woensdag 22 maart 2017 - 00:00
Dolf Henkes: “kinderen in bos” (1961) wandschildering rappenhal H-noord 2e verd.

Dolf Henkes: “kinderen in bos” (1961) wandschildering rappenhal H-noord 2e verd.

Bij de bouw van het eerste Dijkzigt Ziekenhuis in 1961 kregen de kunstenaars Kees Franse, Louis van Roode, Johan van Reede en Dolf Henkes elk een opdracht om een monumentale wandschildering te maken in het noordelijke en zuidelijke trappenhuis van wat nu in het Erasmus MC het H-gebouw heet. Dat gebouw gaat in 2018 gesloopt worden. Vraag is wat er dan met die schilderingen gebeurt. Of liever: kán gebeuren.

Wie wat waar

Deze blog verscheen ook als @brief en gaat over de start van een onderzoek naar de herplaatsbaarheid van de wandschilderingen. Die zullen later nog uitvoerig apart worden bekeken, gedocumenteerd en gewaardeerd. Daarom durf ik het aan u ze voorlopig -en voor zover ze u niet zou kennen- als volgt voor te stellen:

De hamvraag

Alle vier de schilderingen zijn ter plekke op stucwerk aangebracht, de wanden hebben alle dezelfde afmetingen, n.l. hxb=3,86x5,88m. De wanden uitzagen, transporteren en herplaatsen wordt uitgesloten geacht. Voordat naar vervangende wanden/locaties wordt gezocht is de vraag of, hoe en met welke techniek de schilderingen van de wanden zijn “af te strippen”.

Strappo-onderzoek

Annelies Toebes maakt fresco’s en is bekend met de in Italië toegepaste strappo techniek. Daarover (en meer) heeft zij uitvoerig gepubliceerd, zie www.anneliestoebes.nl. Marjan de Visser is een zelfstandig restaurator die in binnen- en buitenland naam heeft gemaakt met monumentale restauraties, zie www.restauratieatelier.com. Beide dames hebben genereus aangeboden de schilderingen op “het eerste gezicht” te onderzoeken, om met name de vraag te beantwoorden welke verfsoort is gebruikt, welke de gelaagdheid is en hoe de ondergrond is samengesteld. Ziehier het verslag van hun verkenning op 16 maart j.l:

Strappo

Strappo is een techniek waarmee stuc+verflaag verlijmd wordt aan een textiele drager, die daarna met stuc+verflaag in delen van de wand afgestript wordt, op schotten verzegeld, om aan de achterkant gevlakt te worden en daarna op een ontvangende wand te worden gelijmd, waarna de textiele drager wordt afgeweekt. Het wordt in Italië bij fresco’s toegepast. Voorwaarde is dat de verfsoort de tijdelijke verlijming verdraagt. Zo is olieverf -die in een offerte aan de schildering van van Roode wordt toegeschreven- voor strappo niet geschikt.

Het door beide dames verrichtte onderzoek bestond uit een visuele analyse door een ultraviolet belichting en een paneel met erschillende verfmonsters. De laagopbouw werd bekeken, minuscule monsters van verf en stuc afgenomen voor laboratoriumonderzoek, beschadigingen opgenomen.

Hun eerste indruk is bemoedigend: het lijkt erop dat alle vier de kunstenaars met een caseïne-emulsie hebben gewerkt, waarschijnlijk et de in de 60-er jaren veelgebruikte Eta van Talens. Bij de beschadigingen is te zien dat de op de raaplaag aangebrachte pleisterlaag dun is, wat gunstig is. Laboratoriumonderzoek moet uitwijzen of deze voorlopige conclusies juist zijn. De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed is gevraagd dat onderzoek uit te voeren. Pas als blijkt dat de Strappo-methode toepasbaar is kunnen de volgende stappen gezet worden. Onder andere om a) ErasmusMC te overtuigen van het belang en de mogelijkheid de schilderingen te behouden, b)  Met Heemschut e.a. de bestaande lijst met mogelijke “draagvlakken” te concretiseren, c) De uitvoering uit te werken, uitvoerders te vinden, kosten te begroten, fondsen te werven etcetera, d) Het geheel publicitair aan de man te brengen: ErasmusMC trekt zich het lot van deze Rotterdamse wandschilderkunst aan: er wordt (baanbrekend) werk van gemaakt. Siebe Thissen van het CBK: "Als dat laboratoriumonderzoek uitwijst dat de afstriptechniek zekerheid biedt is een gezamenlijke presentatie aan Erasmus MC en gemeente de eerste stap die we kunnen zetten. Draagvlak is in alle opzichten het criterium voor het behoud." 

Ik denk dat we daar allemaal zo over denken.

Volgende blog over want kunst in Dijkzigt (2) >

Reacties