U bent hier

Restauratiematerialen van de afgelopen decennia

restauratiematerialen

In het kader van het project ‘Muurschilderingen goed behouden’, is één van de vele vragen natuurlijk op welke manier en met welke middelen is getracht muurschilderingen te behouden. Ooit zijn keuzen gemaakt uit beschikbare middelen en technieken, maar hoe is die kennis in het veld van de restaurator verdeeld, welke middelen genoten voorkeur, welk uitgangspunt werd gehanteerd? En bovenal wat kunnen we daarvan leren voor hedendaagse restauratie ingrepen? Het samenstellen van een lijst met in de restauratie gebruikte middelen is een poging om antwoord te krijgen op enkele van die vragen.

Wat zijn het voor materialen?

Bij dat samenstellen van de lijst werd al snel duidelijk dat er eigenlijk maar een paar producten speciaal voor de restauratie zijn ontwikkeld en dat de meeste chemicaliën uit de verf- of lijmindustrie afkomstig zijn. Denk bijvoorbeeld aan hotmelt, waarvan een variatie als lijm bij bedoekingen wordt ingezet, of de verschillende acrylaat of polyvinyl emulsies die regelrecht uit de reguliere verfindustrie afkomstig zijn. Ook werd al snel duidelijk dat bepaalde producten als soortnaam bleven bestaan, terwijl, bijvoorbeeld door overname van een bedrijf, het product zelf meer of minder grote wijzigingen in samenstelling – en dus eigenschappen – onderging. Een voorbeeld hiervan is het alom bekende en veel gebruikte paraloïd B 72 en homologen dat meermalen vanuit weer nieuwe fabrieken op de markt kwam en dan vaak als telkens licht gemodificeerde acrylaat polymeer.  Nog steeds mooi blank en goed oplosbaar in de gangbare oplosmiddelen, maar vragen zoals stabiliteit op termijn ten opzichte van het product van zeg, 10 jaar geleden, komen daarbij toch naar boven.

Producten bekijken vanuit een restauratoren perspectief

Afgezien van de fabrieksdocumentaties zijn er eigenlijk maar weinig goede overzichten die de producten vanuit een restauratoren oog chemisch-technisch beschrijven. Velson Horie is daarvoor wel het standaardwerk, maar de incidentele variaties door menging, gebruik van diverse oplosmiddelen en applicatietechnieken haal je ook daar niet uit. Om die reden is bedacht dat het goed zou zijn om met de lijst in de hand, restauratoren te interviewen over hun ervaringen gedurende de laatste decennia met de behandeling van de jongere categorie schilderingen. Was er destijds, toen ze voor het vraagstuk van behoud werden gesteld, een bepaald middel, een techniek, een uitgangspunt dat houvast gaf bij het behoud en de restauratie van de schildering? En is men er ooit weer eens terug geweest om na idem zoveel jaar het resultaat nog eens kritisch te bekijken? Ook dat is iets wat we willen doen; aan de hand van suggesties van restauratoren uit het veld samen nog eens kijken en naar we natuurlijk hopen, met elkaar verheugd zijn over het feit dat alles nog vast zit, geen rare verkleuringen of vreemde glans heeft of, met elkaar moeten vaststellen dat er inmiddels toch het een en ander is veranderd, al dan niet onder invloed van omstandigheden waar we als restauratoren weinig of geen invloed op hebben: de overlopende dakgoot, de zouten waar indertijd al voor is gewaarschuwd. Zeer nadrukkelijk nog maar eens gezegd: dit onderzoek is bedoeld om een zo objectief mogelijke indruk te krijgen van de destijds toegepaste materialen en technieken en zeer beslist niet om alsnog met afkeurende blik en kritische opmerkingen werk van destijds weg te zetten. Als er iets is waar we wél van zijn overtuigd, is het dat altijd met de beste bedoelingen is getracht waardevol cultureel erfgoed te behouden, met inzet van ijver en inzicht, met de beschikbare materialen en technieken, maar wel in het besef dat het ideaal niet bestaat!

Een toelichting op de lijst

De Excel sheet kent meerdere bladen. De grote lange lijst gaat uit van de veel voorkomende merk of stofnamen voor producten die daarna in chemische zin worden ingedeeld en waaraan bepaalde eigenschappen worden toegedicht. Het voornaamste gebruik (vast, vloeibaar, als oplossing etc.) wordt genoemd en eigenschappen als veroudering of gevoeligheid voor bepaalde omgevingsfactoren wordt beschreven.

mowiol als voorbeeld van een van de vele restauratiematerialen
Mowiol als voorbeeld van een van de vele restauratiematerialen

Om in een zo beperkte ruimte als een veld in de sheet toch een begrip, woord of aller kortste toelichting te geven is moeilijk, zo niet onmogelijk. Hoe omschrijf je ‘klimaatinvloeden’, als we daaronder eigenlijk alle verwerings- en verouderingsaspecten zouden willen vangen die een toegepast product kan ondergaan. Hetzelfde is van toepassing op de applicatie. In het ene geval strijk je iets in met een zachte kwast, of je spuit, impregneert of injecteert het vanuit een injectienaald of een poultice. In grote trekken begrijpen we echter allemaal wel wat de bedoeling is: het zo mogelijk ordenen van de materialen zodat een resultaat op termijn kan worden bezien en begrepen tegen de veelzijdige achtergrond van de restauratietechnieken van muurschilderingen.

Elke lijst die beoogt compleet te zijn is dat per definitie niet

Zo moet die lijst ook gezien worden: als een startpunt voor dieper inzicht in de toepasbaarheid van middelen en technieken. We hopen dat er voor sommige materialen misschien wel een heel consistent beeld uit naar voren komt, een materiaal of techniek die zich in situ inmiddels enkele tientallen jaren heeft bewezen. Mooi en handig om op voort te bouwen!

We hopen dat veel restauratoren mee zullen werken aan de lijst; door met opmerkingen te komen, aanvullingen en alles wat zij willen bijdragen. Dat kan door contact met ons op te nemen en/of via onderstaande link.

Bekijk en becommentarieer de lijst op Google Sheets >>> 

Discussieer mee op het forum over restauratiematerialen >>>

De volgende stap

De volgende stap is samen met de restauratoren, zo mogelijk in interviews en objectbezoeken, de kennis verder te verdiepen. Terugkijken de toekomst in. Alles wat we samen aan kennis verzamelen zal via de site van de RCE zijn terug te vinden, als een levend document, vrij toegankelijk zonder toegangskaartje of afspraak via één of andere balie

Reacties